پشتیبانی۲۴ ساعته در واتس اپ:
همه چیز درباره تستوسترون
تستوسترون (testosterone) را می‌توان یکی از هورمون‌های مهم در بدن خانم‌ها و مخصوصا آقایان دانست چرا که وجود آن تاثیرات مختلفی روی بدن دارد.
ما تصمیم گرفتیم تا در این مقاله به توضیح هورمون تستوسترون پرداخته و سپس شما را با وظایف و میزان سطح طبیعی آن در بدن مردان و زنان آشنا کنیم.
از طرفی بسیاری از ورزشکاران به دنبال روش‌هایی برای افزایش سطح تستوسترون در بدن هستند اگر شما هم جزو این دسته از افراد هستید پس تا انتهای این مقاله با ما همراه باشید.
هورمون تستوسترون چیست؟
تستوسترون، هورمون آندروژن است که در خانم‌ها توسط تخمدان‌ها و در آقایان توسط بیضه‌ها تولید می‌شود و به طور خاص این هورمون در مردان یافت می‌شود و به عنوان هورمون جنسی اولیه مردانه شناخته شده است چرا که بدن مردان نسبت به خانم‌ها ده برابر بیشتر هورمون تستوسترون ترشح می‌کند.
در توضیح کامل‌تر باید بگوییم که در غدد فوق کلیوی هورمونی به نام دی هیدرواپی آندروسترون (DHEA) تولید می‌شود و بدن انسان این هورمون را به استروژن و تستوسترون تبدیل می‌کند.
وجود هورمون تستوسترون در بدن آقایان و زنان اثرات متفاوتی دارد و موجب ایجاد خصوصیات مختلف می‌شود.
تستوسترون دقیقا چه کار می‌کند؟
در دوران جنینی، این هورمون مسئول شکل‌گیری اندام‌های تناسلی مردانه است؛ در دوران بلوغ باعث بروز ویژگی‌های ثانویه جنسی مانند رشد موهای صورت و بدن، کلفت‌شدن صدا، رشد عضلات و افزایش قد می‌شود؛ و در بزرگسالی به حفظ توده عضلانی و قدرت، تراکم استخوان، تولید اسپرم، میل جنسی، توزیع چربی بدن و تولید گلبول قرمز کمک می‌کند.
علاوه بر این، تستوسترون بر خلق‌وخو، سطح انرژی و عملکردهای شناختی نیز تأثیر می‌گذارد، هرچند این اثرات پیچیده‌تر و کمتر مستقیم هستند. سطح این هورمون به‌طور طبیعی با افزایش سن کاهش می‌یابد و نوسانات غیرطبیعی آن (چه کمبود و چه بیش‌ازحد) می‌تواند منجر به مشکلاتی مانند کاهش میل جنسی، خستگی، پوکی استخوان یا در موارد افراط، عوارض قلبی‌عروقی و رفتاری شود.
فواید تستوسترون چیست؟
طبق مطلب منتشر شده در Nih.gov تستوسترون یکی از هورمون‌های مهم بدن است که هم در مردان و هم در زنان وجود دارد، هرچند مقدار آن در مردان بیشتر است. این هورمون نقش مهمی در حفظ توده و قدرت عضلات، سلامت استخوان‌ها، تولید اسپرم و میل جنسی دارد و در تولید گلبول‌های قرمز و تنظیم نحوه ذخیره چربی در بدن نیز نقش دارد.
شواهد علمی نشان می‌دهد که پایین بودن غیرطبیعی تستوسترون می‌تواند با کاهش توده عضلانی، مشکلات جنسی، کاهش تراکم استخوان و تغییرات خلقی همراه باشد.
مهمترین فواید و نقش‌های تستوسترون
- کمک به افزایش و حفظ توده عضلانی
- کمک به حفظ قدرت عضلات
- حفظ تراکم و استحکام استخوان‌ها
- افزایش میل جنسی
- کمک به تولید اسپرم و حفظ عملکرد تولیدمثل
- کمک به تولید گلبول‌های قرمز
- نقش در تنظیم توزیع چربی بدن
- کمک به حفظ انرژی و خلق‌وخو
چرا بدن تستوسترون را می‌سازد؟
بدن تستوسترون را می‌سازد چون این هورمون ابزار اصلی هماهنگ‌سازی رشد و عملکرد جنسی و تولیدمثلی است، از نظر تکاملی، بدن نیاز داشت سیگنالی داشته باشد که در زمان مناسب (بلوغ) بافت‌ها را برای بازتولید موفق آماده کند و در طول بزرگسالی نیز آنها را در وضعیت عملکردی نگه دارد.
غده هیپوفیز و هیپوتالاموس با ترشح هورمون‌هایی مانند LH به بیضه‌ها فرمان می‌دهند تا تستوسترون تولید کنند، و این تستوسترون به‌نوبه خود اسپرم‌سازی را ممکن می‌سازد، اندام‌های تناسلی را حفظ می‌کند و ویژگی‌هایی مثل قدرت عضلانی و رقابت‌جویی را تقویت می‌کند که از منظر تکاملی به موفقیت در بقا کمک می‌کند.
میزان سطح تستوسترون در بدن مردان و زنان
میزان تستوسترون در بدن بسته به جنسیت و سن متفاوت است:
- در زنان (بالای ۲۰ سال): بین ۸ تا ۶۰ نانوگرم
- در مردان (۲۰ تا ۴۰ سال): بین ۲۶۴ تا ۹۱۶ نانوگرم
اگرچه این ارقام به عنوان استانداردهای عمومی شناخته می‌شوند، اما باید توجه داشت که این مقادیر می‌توانند در طول شبانه روز و بسته به شرایط بدنی و سبک زندگی افراد تغییر کنند.
- نوسانات زمانی: سطح تستوسترون در طول شبانه‌روز ثابت نیست، این هورمون معمولاً در ساعات اولیه صبح در بالاترین سطح خود قرار دارد و با گذشت زمان در طول روز روند کاهشی پیدا می‌کند.
- تفاوت سبک زندگی: سطح هورمونی یک فرد عادی با یک بدنساز یا ورزشکار حرفه‌ای متفاوت است و نمی‌توان یک عدد واحد را برای همه افراد در نظر گرفت.
آزمایش های لازم برای اندازه گیری تستوسترون
برای بررسی کمبود تستوسترون، معمولا این آزمایش‌ها بررسی می‌شوند:
- تستوسترون تام (Total Testosterone): آزمایش اصلی برای بررسی سطح تستوسترون
- تستوسترون آزاد (Free Testosterone): در صورت پایین یا مرزی بودن تستوسترون تام
- SHBG: برای تفسیر دقیق‌تر تستوسترون آزاد
- LH و FSH: برای مشخص شدن علت پایین بودن تستوسترون و بررسی عملکرد بیضه و هیپوفیز
- پرولاکتین: در صورت پایین بودن تستوسترون یا وجود علائم خاص، برای بررسی مشکلات هیپوفیز
- TSH و Free T4: در صورت نیاز برای بررسی تأثیر مشکلات تیروئید بر وضعیت هورمونی
- CBC: برای بررسی هموگلوبین و هماتوکریت، به‌خصوص اگر احتمال درمان با تستوسترون مطرح باشد
نکات مهم قبل از آزمایش
- آزمایش تستوسترون تام را صبح، ترجیحاً بین ۷ تا ۱۰ صبح انجام دهید.
- بهتر است آزمایش ناشتا انجام شود.
- اگر نتیجه پایین بود، یک بار دیگر در صبح روز دیگری تکرار شود؛ یک آزمایش به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست.
- هنگام تب یا بیماری شدید آزمایش ندهید، چون ممکن است تستوسترون موقتاً کاهش پیدا کند.
- بهتر است آزمایش‌های تکراری در همان آزمایشگاه و با روش یکسان انجام شوند.
همچنین بخوانید: بهترین مکمل برای عضله سازی
آشنایی با تاثیرات و وظایف تستوسترون در بدن
هورمون تستوسترون در مراحل مختلف زندگی نقش‌های متفاوتی را در بدن ایجاد می‌کند این مراحل شامل دوران رشد جنین، دوران بلوغ پسران، دوران مردان بزرگسال و زنان بزرگسال می‌شود که در ادامه ما به توضیح هر یک می‌پردازیم.
1. تاثیر تستوسترون در دوران رشد جنین: هورمون تستوسترون که در هفته هفتم بارداری توسط بیضه‌ها تولید می‌شود و موجب رشد اندام‌های تولید مثل داخلی و خارجی در مردان خواهد شد.
2. تاثیر تستوسترون در دوران بلوغ پسران: در دوران بلوغ پسران میزان سطح تولید تستوسترون در بالاترین سطح خود قرار دارد همین موضوع موجب رشد ویژگی‌های ثانویه مردانه و جنسی در آنها می‌شود.
به طور کلی این هورمون در پسران موجب افزایش قد، افزایش میل جنسی، رشد موهای بدن، ایجاد ویژگی‌های مردانه چون بم شدن صدا، بزرگ شدن غده پروستات، بزرگ شدن آلت تناسلی و بیضه‌ها می‌شود. اگر میزان سطح تستوسترون در دوران بلوغ بالا باشد ممکن است موجب ایجاد آکنه نیز شود.
3. تاثیر تستوسترون در مردان بزرگسال: تستوسترون در مردان بزرگسال موجب تولید اسپرم، تقویت و افزایش میل جنسی، تحریک و رشد ماهیچه‌ها، تضمین استحکام استخوان‌ها، ایجاد حس تندرستی، تحمل درد و سیگنال فرستادن به بدن برای تولید گلبول‌های قرمز جدید می‌شود.
4. تاثیر تستوسترون در زنان بزرگسال: هورمون تستوسترون در زنان موجب تولید و توسعه تخمک در تخمدان، افزایش میل جنسی، تحمل درد و افزایش قدرت باروری می‌شود. هورمون تستوسترون در تخمدان‌ها به هورمون جنسی اولیه زنان که استرادیول نام دارد تبدیل می‌شود و اگر میزان سطح تستوسترون در بدن خانم‌ها بالا باشد ی موهای صورت رشد زیادی داشته و حتی منجر به ایجاد چهره مردانه در آنها می‌شود.
از دیگر فواید نرمال سطح تستوسترون در بدن می‌توانیم به گردش خون بهتر، حفظ سلامتی قلب، تقویت بافت استخوان‌ها، بهبود پیدا کردن حالات روحی، تقویت حافظه و قدرت تفکر را نام ببریم.
همچنین بخوانید: بهترین برند کراتین بدنسازی
رابطه تستوسترون با بدنسازی
تستوسترون فواید مختلفی در بدنسازی دارد که می‌توانیم مواردی چون افزایش انرژی، ایجاد ذهن آزاد و آرام، حجیم شدن عضلات و کنترل وزن را نام ببریم که اکثر بدنسازان بیشتر به دنبال دو فایده مهم کنترل وزن و حجیم شدن عضلات هستند که در ادامه به توضیح هر یک پرداخته‌ایم.
1. کاهش توده‌های چربی
زمانی که میزان تستوسترون به طور قابل توجهی در یک فردی که ورزش نمی‌کند افزایش پیدا کند توده‌های چربی از بین رفته و حجم بافت عضلانی افزایش پیدا می‌کند و در ورزشکاران تستوسترون موجب از بین رفتن مقدار بسیار بیشتری از چربی شده و از طرفی نیز به افزایش توده‌های عضلانی کمک می‌کند و ساخت عضلات نیز در سطح بالایی اتفاق می‌افتد.
اما اگر میزان تستوسترون در بدن یک مرد پایین باشد متابولیسم نیز کاهش پیدا خواهد کرد و همین موضوع موجب بالا رفتن توده چربی در بدن مخصوصاً در اطراف شکم می‌شود.
2. افزایش ساخت عضلات
یکی از مهمترین فواید تستوسترون در بدنسازی فعال کردن سلول‌های پیش ساز فیبر عضلانی است که موجب حجیم شدن عضلات فرد می‌شود.
یک فرد ورزشکار می‌تواند با داشتن یک تغذیه اصولی و کامل در طول دوره تمرینات و نگه داشتن سطح تستوسترون در سطح مناسب خود، در مدت زمان کمی یک بدن عضلانی را بسازد.
از طرفی تستوسترون موجب افزایش کلسیم در بدن می‌شود و همین موضوع نیز به تقویت و قوی‌تر شدن بافت عضلانی و ماهیچه‌ها کمک می‌کند.
علائم کمبود تستوسترون
- کاهش یافتن میل جنسی
- اختلالات در نعوظ
- خستگی و بی‌حالی زیاد
- کاهش تدریجی توده عضلانی و قدرت بدنی
- افزایش چربی بدن (مخصوصا در ناحیه شکم)
- اختلالات خواب
- ریزش موهای بدن
- ژنیکوماستی (تورم یا حساسیت بافت سینه)
- کاهش تراکم استخوان (پوکی استخوان)
- تغییرات خلقی (افسردگی، تحریک‌پذیری یا اضطراب)
- مشکل در تمرکز و مه مغزی
علت کاهش تستوسترون
- استرس و اضطراب زیاد
- کم‌خوابی و بی‌کیفیت بودن خواب
- تغذیه نامناسب (کمبود کالری یا چربی‌های سالم)
- چاقی و اضافه وزن
- مصرف الکل و مواد مخدر
- کم‌تحرکی
- بیماری‌های خاص (دیابت، بیماری کلیوی، کبدی)
- برخی داروهای ضد سرطان
- بعضی داروهای ضد افسردگی
چه زمانی کم بودن تستوسترون مشکل محسوب می‌شود؟
کم بودن تستوسترون زمانی مشکل محسوب می‌شود که هم سطح آن در آزمایش خون پایین‌تر از حد طبیعی باشد و هم فرد علائم واقعی و آزاردهنده‌ای را تجربه کند؛ صرفا پایین بودن عدد در آزمایش، بدون علامت، معمولا نیازی به درمان ندارد. اگر علائمی که پیش‌تر به آن اشاره شد همراه با نتیجه پایین آزمایش خون دیده شوند، پزشکان آن را وضعیتی به نام هیپوگنادیسم می‌نامند که ارزش بررسی و گاهی درمان دارد. نکته مهم این است که خودتشخیصی بر اساس علائم کلی (که می‌توانند دلایل دیگری هم داشته باشند) کافی نیست و تشخیص قطعی نیازمند مراجعه به پزشک و انجام آزمایش‌های دقیق است.
آشنایی با روش های افزایش تستوسترون
معمولاً بدنسازان و ورزشکاران به دنبال روش‌های افزایش سطح تستوسترون در بدن می‌باشند این دسته از افراد می‌توانند با راهکارهای طبیعی و بدون مصرف دارو و درمان شیمیایی نیز می‌توانند سطح تستوسترون در بدن خود را افزایش دهند.
این روش‌ها شامل رعایت نکات و اصلاح سبک زندگی و مصرف برخی از خوراکی‌های افزایش دهنده سطح تستوسترون می‌باشد که ما در ادامه به توضیح هر یک می‌پردازیم.
1. افزایش سطح تستوسترون با اصلاح سبک زندگی: اگر شما به دنبال راهکار طبیعی هستید می‌توانید به راحتی با مواردی چون کنترل استرس و اضطراب، دوری از مشروبات الکلی و دخانیات، داشتن رژیم غذایی مناسب، کاهش وزن، داشتن خواب با کیفیت و انجام تمرینات قدرتی میزان سطح تستوسترون در بدن خود را افزایش دهید.
2. خوراکی‌های افزایش دهنده سطح تستوسترون: برخی از مواد خوراکی وجود دارند که موجب تقویت و افزایش سطح این هورمون در بدن می‌شود شما با گنجاندن این مواد خوراکی در رژیم غذایی خود می‌توانید میزان سطح تستوسترون را افزایش دهید. این مواد خوراکی شامل بادام، عسل، برگ اسفناج، سیر، حبوبات، موز، غلات غنی، ویتامین دی (D) و پنیر کم چرب می‌شود.
3. دریافت کافی پروتئین و چربی‌های سالم: داشتن یک رژیم غذایی متعادل و دریافت مقدار کافی پروتئین و چربی‌های مفید می‌تواند به سلامت هورمونی بدن کمک کند. حذف شدید چربی‌ها یا رژیم‌های غذایی بسیار کم‌کالری ممکن است در برخی افراد روی تولید تستوسترون تأثیر منفی بگذارد.
4. تأمین ویتامین‌ها و مواد معدنی مورد نیاز بدن: کمبود بعضی مواد مغذی مانند روی، ویتامین D و منیزیم می‌تواند با اختلال در وضعیت هورمونی همراه باشد. بنابراین بهتر است ابتدا کمبودهای تغذیه‌ای با رژیم غذایی مناسب یا در صورت نیاز با نظر پزشک برطرف شوند؛ مصرف خودسرانه مکمل‌ها لزوماً باعث افزایش تستوسترون نمی‌شود.
5. جلوگیری از تمرین بیش از حد و ریکاوری کافی: ورزش منظم برای سلامت هورمونی مفید است، اما تمرینات بسیار سنگین و مداوم همراه با استراحت ناکافی، تغذیه نامناسب یا کمبود کالری می‌تواند به‌طور موقت سطح تستوسترون را کاهش دهد. بنابراین در کنار تمرین قدرتی، استراحت و ریکاوری مناسب نیز اهمیت دارد.
6. درمان مشکلات خواب و آپنه خواب: خواب کافی و باکیفیت برای حفظ تعادل هورمونی اهمیت دارد. کمبود خواب می‌تواند سطح تستوسترون را کاهش دهد و در صورت وجود مشکلاتی مانند آپنه خواب، درمان آن می‌تواند بخشی از رویکرد بهبود وضعیت هورمونی باشد.
7. کاهش مصرف غذاهای فوق‌فرآوری‌شده: مصرف زیاد غذاهای فوق‌فرآوری‌شده معمولاً با رژیم غذایی نامناسب و مشکلات متابولیک همراه است و شواهد جدید ارتباط آن را با کاهش تستوسترون بررسی کرده‌اند. جایگزین کردن این مواد با غذاهای کامل و مغذی می‌تواند انتخاب مناسب‌تری برای سلامت عمومی و هورمونی باشد.
همچنین بخوانید: روش های افزایش تستوسترون در مردان
آیا برای افزایش تستوسترون نیاز به تزریق یا مکمل داریم؟
فزایش تستوسترون همیشه به تزریق یا مصرف مکمل نیاز ندارد؛ در بسیاری از افراد، خواب کافی، تغذیه متعادل، تمرین مقاومتی، حفظ وزن مناسب و مدیریت استرس می‌تواند به حمایت از سطح طبیعی تستوسترون کمک کند. مصرف خودسرانه مکمل‌ها یا داروهای هورمونی و به‌ویژه تزریق تستوسترون نیز ممکن است عوارضی داشته باشد و برای همه افراد مناسب نیست.
اگر علائمی مانند کاهش میل جنسی، اختلال عملکرد جنسی، خستگی مداوم یا کاهش توده عضلانی دارید، پیش از مصرف هرگونه مکمل یا داروی افزایش‌دهنده تستوسترون، حتماً برای ارزیابی و آزمایش‌های لازم به پزشک مراجعه کنید.
تفاوت TRT، استروئید آنابولیک و تستوسترون طبیعی
| ویژگی | تستوسترون طبیعی | TRT | استروئید آنابولیک |
| منبع | تولید بدن | تستوسترون دارویی | ترکیبات آندروژنی |
| هدف اصلی | عملکرد طبیعی بدن | جبران کمبود | افزایش عضله/عملکرد |
| مقدار مصرف | تنظیم طبیعی | نزدیک به فیزیولوژیک | معمولاً بالاتر از نیاز |
| اثر بر تولید طبیعی | حفظ تولید | کاهش تولید داخلی | مهار شدیدتر |
| اثر بر باروری | حفظ طبیعی | کاهش اسپرم | کاهش قابل‌توجه اسپرم |
| نیاز به تشخیص پزشکی | خیر | بله | برای مصرف غیرپزشکی خیر |
| ریسک‌های شاخص | در محدوده طبیعی پایین | افزایش هماتوکریت، آکنه | قلبی‌عروقی، کبدی، هورمونی |
هشدار درباره مصرف خودسرانه تستوسترون و مکمل‌ها
مصرف خودسرانه تستوسترون یا مکمل‌های موسوم به تستوسترون بوستر برای افزایش حجم و عضله می‌تواند خطرناک باشد و عوارضی مانند کاهش تولید طبیعی تستوسترون، کاهش اسپرم و ناباروری، افزایش گلبول‌های قرمز و آکنه ایجاد کند.
پایین بودن تستوسترون نیز باید با آزمایش صبحگاهی تکرارشده و بررسی علت تأیید شود؛ بنابراین مصرف تستوسترون یا درمان هورمونی به صورت خودسرانه می‌تواند خطرناک باشد و باید فقط با تشخیص و تحت نظر پزشک انجام شود.
نتیجه گیری
هورمون تستوسترون از جمله هورمون‌های مهم در بدن است که در زمینه بدنسازی بسیار ضروری می‌باشد چرا که موجب ساخت عضلات و کاهش توده چربی در بدن می‌شود.
این هورمون در بدن آقایان نسبت به خانم‌ها بالاتر است و موجب ایجاد ویژگی‌های جنسی در آقایان چون رشد ماهیچه، موی بدن و ایجاد خصوصیات مردانه می‌شود و برای تولید اسپرم یک هورمون ضروری است.
این هورمون نیز در خانم‌ها برای توسعه تخمک و تخمک گذاری ضروری می‌باشد که ما در این مقاله به طور مفصل در مورد وظیفه‌ی این هورمون در بدن پرداختیم و رابطه آن با بدنسازی را نیز توضیح دادیم.
سوالات متداول
1. افزایش تستوسترون در زنان چه عوارضی دارد؟
افزایش تستوسترون در خانم‌ها موجب ریزش مو، بروز جوش و آکنه، کاهش سایز سینه و افزایش موهای زائد به ویژه در ناحیه صورت می‌شود.
2. آیا استفاده از آمپول تستوسترون خطرناک است؟
اگر آمپول تستوسترون را به صورت خودسرانه تزریق کنید عوارض جبران ناپذیری چون ریزش مو، ایجاد اضطراب، لخته شدن خون، کاهش اسپرم‌ها، کاهش میل جنسی، اختلال در نعوظ، تغییرات در عملکرد کبد، بالا رفتن فشار خون و غیره را به دنبال خواهد داشت.
منبع:
یکی از مهمترین دلایل اینکه بدن مردان نسبت به زنان قوی تر هست همین تولید تستوسترون به میزان چندبرابر در مردان هست اما اینکه این هورمون چطور میتونه منجر به ساخت عضله بدون چربی بشه سوالی هست که ذهن من رو درگیر کرده و امیدوارم در مقالات بعدی به این موضوع بپردازید.
همیشه چیز های کلی درباره تستوسترون می‌دونستم، ولی توضیحات دقیقتری که در مورد تأثیراتش روی بدن و ارتباطش با سلامت فیزیکی و روانی نوشتید، خیلی جالب بود. مرسی از مقاله کامل و مفیدتون